1. Nguồn gốc cây dưa lưới

Nguồn gốc xuất xứ ban đầu của dưa lưới từ Ấn Độ và Châu Phi. Ngày nay việc canh tác dưa lưới đã được nhân rộng ở nhiều quốc gia như là: Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Marac, Ai Cập, Ý,…. Trong đó có các quốc gia có giá trị xuất khẩu dưa lưới hàng đầu thế giới có thể kể đến là Tây Ban Nha, Mexico, Mỹ, Iran,…

Ở Việt Nam, cây dưa lưới không có lịch sử lâu đời như nhiều cây thuộc họ dưa bầu bí khác. Tuy nhiên, diện tích trồng loại cây này lại không ngừng tăng cao qua hằng năm, đi kèm đó là những hình thức canh tác công nghệ cao.

Các tỉnh ở Việt Nam trồng nhiều dưa lưới có thể kể đến là thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bình Thuận,… 

Dưa lưới rất được thị trường ưa chuộng bởi hương vị thanh mát cùng hàm lượng dinh dưỡng cao. Các thành phần dinh dưỡng quan trọng trong quả dưa lưới có thể kể đến là vitamin A, vitamin C, vitamin E, acid folic,…..

2. Đặc điểm thực vật học 

Cây dưa lưới thuộc họ dưa bầu bí, thuộc nhóm cây ngắn ngày được canh tác nhiều vụ trong năm. Dưới đây là một số đặc điểm sinh học của cây dưa lưới:

• Rễ:

Rễ của cây dưa lưới phát triển mạnh mẽ, phân bố chủ yếu ở tầng đất có độ sâu khoảng 30 – 40cm. Một phần của rễ sẽ đâm sâu vào lòng đất (có thể tới 1 mét) để hút nước và chất dinh dưỡng để nuôi cây.

Tại các nốt lá (nách lá) của cây dưa lưới cũng có thể phát sinh các hệ rễ bất định.

• Thân: 

Cây dưa lưới thuộc cây thân thảo, thân leo có thể dài đến 3m. Bề mặt thân cây  có các lớp lông mịn, phần thân gần gốc đâm ra nhiều nhánh.

Khi chạm vào thân cây sẽ thấy có độ nhám và lông tơ mềm.

• Lá:

Lá của cây dưa lưới có hình dạng tròn hoặc oval, mép có răng cưa. Các lá nằm xen kẽ với nhau.

Mặt trên của lá thường màu xanh đậm, mặt dưới màu xanh nhạt, có lông nhỏ.

• Hoa:

Trên mỗi cây dưa lưới có cả hoa đực, hoa cái và hoa lưỡng tính. 

Hoa của cây dưa lưới thường mọc đơn lẻ hoặc thành cụm nhỏ tại kẽ lá.

Hoa có màu vàng nhạt, có 5 cánh hoa, trong đó có 3 cánh hoa hình tam giác và 2 cánh hoa hình tròn.

Hoa đực mọc trước, mỗi kẽ lá có thể có một hoặc nhiều hoa đực. Hoa cái mọc sau hoa đực khoảng một tuần. Cây dưa lưới thụ phấn nhờ côn trùng hoặc các phương pháp thụ phấn thủ công. 

Hoa cái mọc ra từ kẽ lá thứ bảy trở đi thì khả năng đậu trái sẽ cao hơn. 

Hoa đực mọc thành chùm từ 2 – 4 hoa, mỗi hoa có 3 nhị. Hoa cái và hoa lưỡng tính thường mọc đơn lẻ, đầu nhụy có 3 thùy. Hoa nở vào buổi sáng, nên đây là thời điểm thích hợp nhất để tiến hành thụ phấn cho cây.

• Quả dưa lưới:

Quả của cây dưa lưới thường có hình tròn hoặc hình cầu, có nét vân lưới trên bề mặt, bao phủ bởi các sợi lông tơ, do đó được gọi là “dưa lưới”.

Kích thước của quả có thể dao động từ nhỏ tới lớn tùy thuộc vào giống cây. Mỗi trái có kích thước trung bình từ 1,5 – 3,5 kg.

Quả khi chín có màu vàng hoặc cam, có vị ngọt và thơm. Chất lượng quả dưa lưới thường được đánh giá qua độ brix.